benim içimde ortalama insandan çok daha yüksek bir etik davranma itkisi var. ai ile bunun üzerine hasbihal ediyorum. içimde var olan bu mekanizmanın nerden gelebileceğini sordum ona.
başlık başlık inceleyelim.
1.evrimsel ve toplumsal köken
olası sebeplerden birinin bu olabileceğini söyledi. kabul görme ihtiyacımız ve hayatta kalma motivasyonumuz ile ilgili. eminim bunun da payı vardır fakat benim zihnimde işleyen sistem kimsenin bilmediği ve bilmeyeceği alanlarda dahi doğru olanı yapmak yönünde. bu yüzden aradığım cevap değil.
2. ahlaki gelişim teorisi
ikinci made olarak bu teoriyi verip açıkladı.
Psikolog Lawrence Kohlberg, ahlaki gelişimi üç temel aşamada açıklar:
-
-
Ceza ve itaat odaklı dönem: “Etik olanı yaparsam ceza almam.”
-
Toplumsal beklenti odaklı dönem: “Doğru olanı yaparsam insanlar beni onaylar.”
-
Evrensel etik ilkelere bağlı dönem: “Bazı şeyler, kimse görmese bile doğrudur çünkü içsel olarak inanıyorum.”
-
Eğer bu dürtü senin içinde “kimse görmese de doğruyu yapmalıyım” gibi hissediliyorsa, bu daha yüksek bir ahlaki gelişim düzeyine işaret eder.
bu açıklamaya göre yüksek ahlaki gelişim düzeyi gösterebilmişim. :d lakin bunun nasıl oluştuğuna dair hala yeterli bir tanıtım yok. tüm maddelerden sonra bu teoriyi biraz deşeceğim.
3. varoluşsal açı
hmm. bunu inceleyeceğim.
Varoluşçu filozoflara göre “etik olanı yapmalıyım” duygusu insanın kendilik sorumluluğundan doğar.
-
-
Sartre: “İnsan, kendi seçimlerinden bütünüyle sorumludur. Seçtiğinde sadece kendini değil, tüm insanlığı temsil eder.”
-
Kierkegaard: Etik yaşam biçimi, insanın kendi varoluşsal boşluğuyla dürüstçe yüzleşmesiyle mümkündür.
-
Nietzsche: Ahlaki kuralların dışsal değil, bireyin kendi içsel değerlerini yaratmasıyla anlamlı olduğunu savunur.
-
Yani bu dürtü, “ben kimim, nasıl bir insan olmak istiyorum?” sorusuna verdiğin cevaptan da doğabilir.
4. anlam arayışı
Viktor Frankl’a göre insan davranışlarının en temel motivasyonu anlam arayışıdır.
-
-
Etik davranış, kişinin kendi yaşamına ve dünyaya bir katkı sağladığı, değerli hissettiği bir yoldur.
- Bu yüzden “doğru olanı yapmalıyım” hissi, “hayatımın bir anlamı olmalı” dürtüsüyle de bağlantılıdır.
-
5. kendine sadık kalma çabası
hmm. görüşlerimle update edeceğim bu metni. bi gün.
